Στο πρώτο μέρος του αφιερώματός μας γνωρίσαμε την ιστορία του σουηδικού κοινοβουλίου. Στο δεύτερο μέρος περνάμε στην ουσία της εκλογικής διαδικασίας. Συγκεκριμένα, θα δούμε πώς λειτουργεί η αναλογική εκπροσώπηση, η οποία θεωρείται ένα από τα πιο δίκαια και αντιπροσωπευτικά εκλογικά συστήματα στην Ευρώπη.
Τι είναι η αναλογική εκπροσώπηση;
Η αναλογική εκπροσώπηση είναι ένα εκλογικό σύστημα στο οποίο τα κόμματα λαμβάνουν αριθμό εδρών αντίστοιχο με το ποσοστό των ψήφων που συγκεντρώνουν. Για παράδειγμα, ένα κόμμα που λαμβάνει το 30% των ψήφων καταλαμβάνει περίπου το 30% των εδρών στο κοινοβούλιο. Αντίστοιχα, ένα κόμμα που συγκεντρώνει το 10% των ψήφων λαμβάνει περίπου το 10% των εδρών. Έτσι, η σύνθεση του κοινοβουλίου αποτυπώνει όσο το δυνατόν καλύτερα τις επιλογές των ψηφοφόρων.
Ποιο είναι το όριο ψήφων για να μπει ένα κόμμα στο Σουηδικό Κοινοβούλιο;
Για να μπει ένα κόμμα στο σουηδικό κοινοβούλιο πρέπει να συγκεντρώσει τουλάχιστον το 4% των ψήφων σε εθνικό επίπεδο. Ωστόσο, υπάρχει και μία εξαίρεση. Ένα κόμμα μπορεί να εκλέξει βουλευτές εάν συγκεντρώσει τουλάχιστον το 12% των ψήφων σε μία από τις 29 εκλογικές περιφέρειες της χώρας.
Παράδειγμα εφαρμογής του ορίου του 12%
Ας υποθέσουμε ότι ένα μικρό κόμμα συγκεντρώνει μόλις το 3% των ψήφων σε εθνικό επίπεδο. Επομένως, δεν ξεπερνά το όριο του 4% που απαιτείται για την είσοδο στο κοινοβούλιο. Στην εκλογική περιφέρεια της Στοκχόλμης, όμως, το ίδιο κόμμα λαμβάνει το 13% των ψήφων. Σε αυτή την περίπτωση, το κόμμα αποκτά το δικαίωμα να συμμετάσχει στην κατανομή των εδρών της συγκεκριμένης περιφέρειας. Έτσι, μπορεί να εκλέξει βουλευτές, παρότι δεν ξεπέρασε το εθνικό όριο του 4%. Με αυτόν τον τρόπο εκπροσωπούνται κόμματα με ισχυρή τοπική απήχηση. Παράλληλα, αποτρέπεται η υπερβολική πολυδιάσπαση του κοινοβουλίου. Στην πράξη, πάντως, η συγκεκριμένη εξαίρεση χρησιμοποιείται σπάνια.
Πώς κατανέμονται οι 349 έδρες;
Το Σουηδικό Κοινοβούλιο (Riksdag) αποτελείται από 349 βουλευτές. Οι έδρες χωρίζονται σε δύο κατηγορίες:
- 310 σταθερές έδρες (fasta mandat)
- 39 εξισωτικές έδρες (utjämningsmandat ή levelling seats)
Οι σταθερές έδρες (fasta mandat)
Οι 310 σταθερές έδρες κατανέμονται στις 29 εκλογικές περιφέρειες. Η κατανομή γίνεται ανάλογα με τον πληθυσμό κάθε περιφέρειας. Κάθε εκλογική περιφέρεια διαθέτει έναν συγκεκριμένο αριθμό εδρών πριν από τις εκλογές. Για παράδειγμα, η περιφέρεια της Στοκχόλμης διαθέτει περισσότερες έδρες από μικρότερες και λιγότερο πυκνοκατοικημένες περιοχές. Ωστόσο, η κατανομή των σταθερών εδρών δεν εξασφαλίζει πάντοτε απόλυτη αναλογικότητα σε εθνικό επίπεδο.
Οι εξισωτικές έδρες (utjämningsmandat)
Για τον λόγο αυτό υπάρχουν οι 39 εξισωτικές έδρες. Οι έδρες αυτές λειτουργούν ως μηχανισμός διόρθωσης. Στόχος τους είναι να διασφαλίσουν ότι το τελικό αποτέλεσμα αντανακλά με μεγαλύτερη ακρίβεια το ποσοστό ψήφων που λαμβάνει κάθε κόμμα σε εθνικό επίπεδο.
Παράδειγμα εξισωτικών εδρών
Ας υποθέσουμε ότι ένα κόμμα λαμβάνει το 20% των ψήφων σε εθνικό επίπεδο. Με βάση αυτό το ποσοστό, θα έπρεπε να καταλάβει περίπου το 20% των 349 εδρών του κοινοβουλίου, δηλαδή περίπου 70 έδρες. Ωστόσο, λόγω της γεωγραφικής κατανομής των ψήφων του, το κόμμα εκλέγει μόνο 65 βουλευτές μέσω των σταθερών εδρών. Σε αυτή την περίπτωση ενεργοποιείται ο μηχανισμός των εξισωτικών εδρών. Το κόμμα λαμβάνει επιπλέον πέντε έδρες. Έτσι, φτάνει συνολικά τις 70 έδρες που αντιστοιχούν στο πραγματικό εκλογικό του ποσοστό.
Τι είναι η προσωπική ψήφος;
Στη Σουηδία οι ψηφοφόροι δεν επιλέγουν μόνο κόμμα. Μπορούν επίσης να στηρίξουν έναν συγκεκριμένο υποψήφιο από το ψηφοδέλτιο του κόμματος που προτιμούν. Η προσωπική ψήφος (personröst) επιτρέπει σε έναν υποψήφιο να εκλεγεί ακόμη και αν βρίσκεται χαμηλότερα στο ψηφοδέλτιο του κόμματός του. Για να συμβεί αυτό, ο υποψήφιος πρέπει να συγκεντρώσει προσωπικές ψήφους που αντιστοιχούν τουλάχιστον στο 5% των ψήφων που έλαβε το κόμμα στη συγκεκριμένη εκλογική περιφέρεια.
Ποιοι έχουν δικαίωμα ψήφου;
Η εκλογική διαδικασία στη Σουηδία βασίζεται στην άμεση και μυστική ψηφοφορία. Παράλληλα, στηρίζεται στην αρχή της αναλογικής εκπροσώπησης. Οι εκλογές διεξάγονται κάθε τέσσερα χρόνια, τη δεύτερη Κυριακή του Σεπτεμβρίου. Οι πολίτες ψηφίζουν σε τρία επίπεδα: εθνικό, περιφερειακό και δημοτικό.
Βουλευτικές εκλογές
Δικαίωμα ψήφου έχουν όλοι οι Σουηδοί πολίτες που έχουν συμπληρώσει το 18ο έτος της ηλικίας τους έως και την ημέρα των εκλογών. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται όσοι είναι εγγεγραμμένοι στα μητρώα πληθυσμού της Σουηδίας. Περιλαμβάνονται επίσης οι Σουηδοί πολίτες που διαμένουν στο εξωτερικό, εφόσον είναι εγγεγραμμένοι στους εκλογικούς καταλόγους. Οι Σουηδοί πολίτες του εξωτερικού μπορούν να ψηφίσουν με δύο τρόπους: μέσω ταχυδρομικής ψήφου (brevröstning) ή αυτοπροσώπως σε σουηδικές πρεσβείες και προξενεία.
Η διαδικασία της ψηφοφορίας ξεκινά αρκετές εβδομάδες πριν από την ημέρα των εκλογών. Έτσι, υπάρχει ο απαραίτητος χρόνος για την αποστολή και την καταμέτρηση των ψήφων. Οι Σουηδοί πολίτες που έχουν μετακομίσει στο εξωτερικό παραμένουν αυτόματα εγγεγραμμένοι στους εκλογικούς καταλόγους για διάστημα έως και δέκα ετών. Μετά την παρέλευση της δεκαετίας, πρέπει να ανανεώσουν την εγγραφή τους.
Για όσους μένουν στην Ελλάδα, περισσότερες πληροφορίες υπάρχουν στον σύνδεσμο:
http://swedenabroad.se/grekland
Δημοτικές και περιφερειακές εκλογές
Στις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές δικαίωμα ψήφου δεν έχουν μόνο οι Σουηδοί πολίτες. Δικαίωμα ψήφου έχουν και πολλοί μόνιμοι κάτοικοι της χώρας που δεν διαθέτουν σουηδική υπηκοότητα.
Συγκεκριμένα, μπορούν να ψηφίσουν:
- οι Σουηδοί πολίτες ηλικίας 18 ετών και άνω,
- οι πολίτες άλλων κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
- οι πολίτες της Ισλανδίας και της Νορβηγίας.
Απαραίτητη προϋπόθεση είναι να είναι εγγεγραμμένοι στα μητρώα πληθυσμού της Σουηδίας.
Επιπλέον, πολίτες χωρών εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της Ισλανδίας και της Νορβηγίας αποκτούν δικαίωμα ψήφου εφόσον διαμένουν νόμιμα στη Σουηδία για τουλάχιστον τρία συνεχόμενα έτη.
Πώς ψηφίζουν οι πολίτες;
Οι ψηφοφόροι μπορούν να επιλέξουν είτε μόνο το κόμμα της προτίμησής τους είτε να δώσουν προσωπική ψήφο σε έναν συγκεκριμένο υποψήφιο.
Η δυνατότητα αυτή ενισχύει τη συμμετοχή των πολιτών. Επιπλέον, δίνει μεγαλύτερη επιρροή στους ψηφοφόρους στη διαμόρφωση της τελικής σειράς εκλογής των υποψηφίων.
Οι τρόποι άσκησης του εκλογικού δικαιώματος
Στη Σουηδία υπάρχουν διαφορετικοί τρόποι ψηφοφορίας. Έτσι, διευκολύνεται η συμμετοχή των πολιτών.
Ψηφοφορία την ημέρα των εκλογών
Οι πολίτες ψηφίζουν στο εκλογικό τμήμα που αντιστοιχεί στον τόπο κατοικίας τους.
Πρόωρη ψηφοφορία
Οι ψηφοφόροι μπορούν να ψηφίσουν σε ειδικά σημεία πρόωρης ψηφοφορίας. Τα σημεία αυτά λειτουργούν αρκετές ημέρες πριν από την ημερομηνία των εκλογών.
Ψήφος από το εξωτερικό
Οι Σουηδοί πολίτες που διαμένουν μόνιμα ή προσωρινά στο εξωτερικό μπορούν να ψηφίσουν μέσω ταχυδρομείου ή σε σουηδικές πρεσβείες και προξενεία.
Γιατί είναι σπάνιες οι μονοκομματικές κυβερνήσεις στη Σουηδία;
Η υψηλή αναλογικότητα του συστήματος οδηγεί συνήθως στην παρουσία πολλών κομμάτων στο κοινοβούλιο.
Κατά συνέπεια, είναι εξαιρετικά δύσκολο για ένα κόμμα να εξασφαλίσει μόνο του την απόλυτη πλειοψηφία των 175 εδρών.
Γι’ αυτόν τον λόγο, στη Σουηδία είναι συνηθισμένες οι κυβερνήσεις συνεργασίας ή οι κυβερνήσεις μειοψηφίας.
Γιατί θεωρείται πρότυπο το σουηδικό μοντέλο;
Το σουηδικό εκλογικό σύστημα θεωρείται από τα πιο αντιπροσωπευτικά στην Ευρώπη. Αυτό συμβαίνει επειδή συνδυάζει τη σταθερότητα με τη δίκαιη εκπροσώπηση.
Τα βασικά του πλεονεκτήματα είναι:
- Αναλογική κατανομή των εδρών
- Δίκαιη εκπροσώπηση μικρότερων κομμάτων
- Δυνατότητα προσωπικής ψήφου
- Περιορισμός των αποκλίσεων μέσω των εξισωτικών εδρών
- Υψηλά ποσοστά συμμετοχής των πολιτών
Στο τρίτο μέρος του αφιερώματός μας θα γνωρίσουμε τα οκτώ κόμματα που εκπροσωπούνται σήμερα στο Σουηδικό Κοινοβούλιο (Riksdag), την ιστορία τους, τις βασικές πολιτικές τους θέσεις και τους αρχηγούς τους ενόψει των εκλογών της 13ης Σεπτεμβρίου 2026.
