Η Σουηδία είναι σήμερα μία από τις πιο «ανέπαφες» οικονομίες του κόσμου, με τις πληρωμές με κάρτα και Swish να κυριαρχούν στις καθημερινές συναλλαγές. Εννέα στις δέκα αγορές γίνονται πλέον ψηφιακά και τα ATM μειώνονται σταθερά χρόνο με τον χρόνο. Παρ’ όλα αυτά, η πλειοψηφία της κοινωνίας φαίνεται να θέλει να κρατήσει ζωντανά τα μετρητά: σύμφωνα με έρευνα της Bankomat την άνοιξη του 2024, το 83% των Σουηδών επιθυμεί τη διατήρησή τους στο μέλλον.
Για τον λόγο αυτό, πριν από δύο χρόνια, η κυβέρνηση ξεκίνησε μια μεγάλη έρευνα σχετικά με τη χρήση και τη διαθεσιμότητα μετρητών, με πρωτοβουλία της υπηρεσίας Finansinspektionen. Η έρευνα ολοκληρώθηκε τον Δεκέμβριο του 2024 και έκτοτε βρίσκεται σε διαδικασία δημόσιας διαβούλευσης.
Το 2024 η σουηδική κεντρική τράπεζα εκτιμούσε ότι η συνολική αξία των χαρτονομισμάτων και των κερμάτων που κυκλοφορούσαν στη χώρα ανερχόταν στα 57 δισεκατομμύρια κορώνες. Παρά το σημαντικό αυτό ποσό, οι αναλήψεις μειώνονται σταθερά:
2018: 108 δισ. SEK
2019: 103 δισ. SEK
2020: 84 δισ. SEK
2021: 79 δισ. SEK
2022: 82 δισ. SEK
2023: 72 δισ. SEK
2024: 66 δισ. SEK
Η τάση δείχνει ξεκάθαρα ότι η Σουηδία βαδίζει προς μια πλήρως ψηφιακή οικονομία. Ωστόσο, η κυβέρνηση θεωρεί ότι η κατάργηση των μετρητών ενέχει κινδύνους για ομάδες του πληθυσμού που δυσκολεύονται με τις ψηφιακές υπηρεσίες, αλλά και για την ανθεκτικότητα του συστήματος σε κρίσεις.
Η κυβέρνηση έστειλε λοιπόν για τον λόγο αυτό, στο νομοθετικό συμβούλιο (Lagrådet) μια πρόταση νόμου, σύμφωνα με την οποία εισάγεται υποχρέωση αποδοχής μετρητών (kontantplikt) για συγκεκριμένες κατηγορίες καταστημάτων. Παράλληλα, τροποποιείται η υπάρχουσα νομοθεσία για τις υπηρεσίες πληρωμών (2010:851).
Χαρακτηριστικά στην πρόταση αναφέρεται: «Η χρήση μετρητών συνεχίζει να μειώνεται, αλλά είναι σημαντικό να διαφυλαχθεί η λειτουργικότητά τους ως μέσο πληρωμής. Αυτό προϋποθέτει ότι οι καταναλωτές μπορούν να πληρώσουν με μετρητά, ιδιαίτερα για βασικά αγαθά και υπηρεσίες.» Το νομοθετικό συμβούλιο θα εξετάσει τώρα κατά πόσον η πρόταση ευθυγραμμίζεται με το Σύνταγμα και άλλες ισχύουσες νομοθεσίες. Εφόσον εγκριθεί, θα προωθηθεί στη σουηδική βουλή για τελική του ψήφιση.
Τα τέσσερα βασικά σημεία της νέας νομοθεσίας
1. Υποχρεωτική αποδοχή μετρητών σε σούπερ μάρκετ και φαρμακεία. Τα καταστήματα τροφίμων και τα φαρμακεία με φυσική και επανδρωμένη ταμειακή θέση θα υποχρεούνται να δέχονται μετρητά.
2. Εξαίρεση σε περίπτωση κινδύνου για την ασφάλεια του προσωπικού. Εάν η αποδοχή μετρητών συνεπάγεται κινδύνους για τους εργαζόμενους, απειλεί τη βιωσιμότητα της επιχείρησης ή υπάρχουν ειδικοί λόγοι σε μεμονωμένη συναλλαγή, η υποχρέωση μπορεί να αρθεί.
3. Πρόσβαση σε καταθέσεις μετρητών σε όλη τη χώρα. Οι καταναλωτές θα πρέπει να μπορούν να καταθέτουν μετρητά με ασφάλεια σε όλη την επικράτεια, ώστε να μην αποκλείονται γεωγραφικά περιοχές χωρίς υπηρεσίες τραπεζών.
4. Υπηρεσίες για τις επιχειρήσεις. Οι επιχειρήσεις θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε κατάλληλες υπηρεσίες για αλλαγή (ρέστα) και κατάθεση ημερήσιας είσπραξης.
Πότε αναμένεται να ισχύσει ο νέος νόμος; Εφόσον ψηφιστεί, η νέα νομοθεσία προβλέπεται να τεθεί σε εφαρμογή την 1η Ιουνίου 2026. Ο νέος νόμος επιχειρεί να εξισορροπήσει δύο τάσεις: την αυξανόμενη ψηφιοποίηση των πληρωμών και την ανάγκη να διατηρηθούν τα μετρητά ως «δίχτυ ασφαλείας» για όλους.
Πολλοί θεωρούν τις αλλαγές αναγκαίες για να προστατευθούν ηλικιωμένοι, άτομα με χαμηλή ψηφιακή εξοικείωση ή περιοχές χωρίς καλή τραπεζική κάλυψη. Άλλοι υποστηρίζουν ότι η υποχρεωτική αποδοχή μετρητών μπορεί να αυξήσει το κόστος και τους κινδύνους για τις επιχειρήσεις.
Σε κάθε περίπτωση, το 2026 αναμένεται να φέρει έναν νέο “χάρτη” στις πληρωμές της Σουηδίας ίσως το τελευταίο μεγάλο βήμα πριν από την πλήρη ψηφιακή εποχή.
Με πληροφορίες και μετάφραση στα ελληνικά από τα Σουηδικά μέσα ενημέρωσης Expressen, TT, Aftonbladet, SVT News, Omni, Simployer κλπ, Νορβηγικά, Δανέζικα μέσα ενημέρωσης, Ελληνικό και Διεθνή τύπο.