Σαράντα χρόνια συμπληρώθηκαν από τη νύχτα που η Στοκχόλμη πάγωσε και μαζί της πάγωσε μια ολόκληρη χώρα. Στις 28 Φεβρουαρίου 1986, ο τότε πρωθυπουργός της Σουηδίας, Olof Palme, έπεφτε νεκρός από σφαίρες στο κέντρο της πόλης, επιστρέφοντας από τον κινηματογράφο με τη σύζυγό του, χωρίς συνοδεία ασφαλείας. Ήταν μια δολοφονία που συγκλόνισε όχι μόνο τη Σουηδία, αλλά ολόκληρη την Ευρώπη.

Ο Olof Palme υπήρξε μια από τις πιο εμβληματικές και ταυτόχρονα αμφιλεγόμενες πολιτικές προσωπικότητες του 20ού αιώνα. Ηγήθηκε της χώρας σε δύο περιόδους, σε χρόνια κοινωνικών μεταρρυθμίσεων και έντονων διεθνών ζυμώσεων. Στο εσωτερικό, στήριξε και εμβάθυνε το σουηδικό κοινωνικό κράτος, προωθώντας πολιτικές που ενίσχυσαν την ισότητα, την προστασία των εργαζομένων και τη θέση της γυναίκας στην κοινωνία.

Στη διεθνή σκηνή, δεν δίστασε να υψώσει τη φωνή του απέναντι σε υπερδυνάμεις και αυταρχικά καθεστώτα. Υπερασπίστηκε το διεθνές δίκαιο, κατήγγειλε πολέμους και παρεμβάσεις, και στήριξε ανοιχτά τα κινήματα ελευθερίας. Για πολλούς υπήρξε σύμβολο ηθικής συνέπειας στην πολιτική· για άλλους, υπερβολικά τολμηρός. Σε κάθε περίπτωση, δεν υπήρξε ποτέ αδιάφορος.

Η δολοφονία του άφησε πίσω της ένα βαθύ τραύμα και μια υπόθεση που για δεκαετίες ταλάνισε τη σουηδική κοινωνία. Πάνω απ’ όλα, όμως, άφησε μια κληρονομιά ιδεών: την πίστη ότι η πολιτική μπορεί να είναι εργαλείο αλλαγής, ότι η κοινωνική δικαιοσύνη δεν είναι σύνθημα αλλά ευθύνη, και ότι μια μικρή χώρα μπορεί να έχει ισχυρή και ανεξάρτητη φωνή στον κόσμο.

Σαράντα χρόνια μετά, ο Ούλοφ Πάλμε παραμένει σημείο αναφοράς. Όχι μόνο για όσα πέτυχε, αλλά για τον τρόπο που αντιλαμβανόταν τον ρόλο της ηγεσίας: με θάρρος, καθαρή θέση και πίστη πως ακόμη και σε δύσκολες εποχές, το μέλλον μπορεί να γίνει καλύτερο. Και ίσως αυτή να είναι η πιο διαχρονική του παρακαταθήκη.

Δηλώσεις για την επέτειο

Σχόλιο του Σουηδού πρωθυπουργού, Ulf Kristersson:

«Σήμερα συμπληρώθηκαν σαράντα χρόνια από τη δολοφονία του πρωθυπουργού Olof Palme στο κέντρο της Στοκχόλμης. Όσοι βρίσκονται περίπου στη δική μου ηλικία, αλλά και οι παλαιότερες γενιές, θυμούνται πιθανότατα με ακρίβεια πού ήταν και τι έκαναν εκείνο το βράδυ της Παρασκευής, τον Φεβρουάριο του 1986. Το φρικτό αυτό έγκλημα συχνά επισκιάζει τα πάντα. Όμως σήμερα θεωρώ πως υπάρχει λόγος να σταθούμε περισσότερο στην εποχή και στο έργο του Ούλοφ Πάλμε.

Σήμερα έχω εγώ την ευθύνη που είχε και εκείνος. Ήταν ο 26ος πρωθυπουργός της Σουηδίας, ενώ εγώ είμαι ο 35ος. Είμαστε, βεβαίως, πολύ διαφορετικοί. Ως προσωπικότητες, με εντελώς διαφορετικό υπόβαθρο και εμπειρίες, ανήκουμε σε διαφορετικά κόμματα, έχουμε αναμφίβολα διαφορετικές αξίες και ζούμε, ασφαλώς, σε εντελώς διαφορετικές εποχές. Ωστόσο, αναγνωρίζω ορισμένα στοιχεία που εκτιμώ ιδιαίτερα, πέρα από το γεγονός ότι ανέλαβε το απαιτητικό έργο της ηγεσίας της χώρας: την πίστη του στο μέλλον και την αισιοδοξία του πως όλα μπορούν να γίνουν καλύτερα, ακόμη και μέσα σε δύσκολους καιρούς.

Δυστυχώς δεν είχα την ευκαιρία να γνωρίσω προσωπικά τον Ούλοφ Πάλμε. Είχα όμως την τιμή να γνωρίσω σε κάποιο βαθμό τους γιους του, πριν από λίγα χρόνια στο Harpsund, έναν τόπο με ιδιαίτερη σημασία τόσο για εκείνους όσο και για εμένα.

Σήμερα θέλησα απλώς να εκφράσω τον βαθύ μου σεβασμό.»

Σχόλιο της ηγέτιδας των Σοσιαλδημοκρατών, Magdalena Andersson:

«Απόψε, πριν από ακριβώς σαράντα χρόνια, η Σουηδία άλλαξε για πάντα. Θυμάμαι ακόμη το κενό που απλώθηκε σε ολόκληρη τη χώρα όταν ανακοινώθηκε ότι ο πρωθυπουργός μας δολοφονήθηκε σε ανοιχτό δρόμο. Ο Olof Palme ήταν μια φωνή δικαιοσύνης που ακουγόταν όχι μόνο στα σουηδικά σπίτια, αλλά σε ολόκληρο τον κόσμο. Άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ιστορία και απέδειξε ότι η πολιτική σημαίνει θάρρος να επιλέγεις κατεύθυνση και δύναμη να θέλεις να αλλάξεις τα πράγματα.

Αν ο Palme ζούσε σήμερα, θα ήταν ένα φως σε μια σκοτεινή διεθνή πραγματικότητα. Το έργο του μας θυμίζει ότι η χώρα μας έχει τη δύναμη να στέκεται όρθια, όχι μόνο στο εσωτερικό, αλλά και στη διεθνή σκηνή, υπερασπιζόμενη το δικαίωμα κάθε ανθρώπου να ζει με ειρήνη και ελευθερία.

Ως Πρωθυπουργός, ο Olof Palme προχώρησε σε ιστορικές μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας, όπως η 40ωρη εβδομάδα και ο νόμος για την προστασία της απασχόλησης. Η συμβολή του ώστε η Σουηδία να καταστεί πρωτοπόρος στη γυναικεία ισότητα δεν μπορεί να υπερεκτιμηθεί: το δικαίωμα στην άμβλωση, η γονική άδεια με δυνατότητα πατρικής άδειας και η προσχολική αγωγή για όλα τα παιδιά.

Σε διεθνές επίπεδο έγινε γνωστός για τη στάση του απέναντι στις υπερδυνάμεις που προσπαθούσαν να ελέγξουν άλλα κράτη ένας σταθερός και ηχηρός υπερασπιστής του διεθνούς δικαίου. Ας τιμήσουμε τη μνήμη του Olof Palme συνεχίζοντας τον αγώνα του. Σε μια εποχή όπου η μάχη ενάντια σε αυταρχικές δυνάμεις και για την ειρήνη και την ασφάλεια είναι πιο σημαντική από ποτέ, το παράδειγμά του παραμένει επίκαιρο.

Ο Palme μας δίδαξε να είμαστε μια φωνή που δεν σιωπά στον αγώνα για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και, κυρίως, να υποσχόμαστε ο ένας στον άλλον ότι θα συνεχίσουμε να χτίζουμε τη δυνατή και αλληλέγγυα Σουηδία και ότι ένας καλύτερος κόσμος είναι εφικτός. Το έργο συνεχίζεται, κάθε μέρα. Δεν θα σε ξεχάσουμε ποτέ.»