Λιγότεροι από τρεις μήνες απομένουν μέχρι την 13η Σεπτεμβρίου του 2026, όταν οι Σουηδοί πολίτες θα προσέλθουν στις κάλπες για να εκλέξουν το νέο κοινοβούλιο της χώρας. Ξεκινώντας το αφιέρωμά μας στις σουηδικές εκλογές, είναι σημαντικό πρώτα απο όλα να γνωρίσουμε το εκλογικό σύστημα της Σουηδίας, το οποίο θεωρείται ένα από τα πιο αναλογικά και αντιπροσωπευτικά συστήματα στην Ευρώπη, κάνοντας παράλληλα μια σύντομη αναδρομή στην ιστορία της Σουηδίας, ώστε να δούμε πότε ιδρύθηκε το σουηδικό κοινοβούλιο.
Το πολίτευμα της Σουηδίας, είναι κοινοβουλευτική δημοκρατία υπό συνταγματική μοναρχία. Ο βασιλιάς αποτελεί τον επίσημο αρχηγό του κράτους και συμβολίζει την ενότητα και τη συνέχεια του έθνους, χωρίς όμως να ασκεί πολιτική εξουσία. Η πραγματική εξουσία βρίσκεται στα χέρια του εκλεγμένου κοινοβουλίου (Riksdag) και της κυβέρνησης. Οι πολίτες δεν εκλέγουν απευθείας πρωθυπουργό, αλλά ψηφίζουν τα κόμματα και τους υποψηφίους που θα τους εκπροσωπήσουν στο κοινοβούλιο. Μετά τις εκλογές, ο Πρόεδρος του Κοινοβουλίου προτείνει έναν υποψήφιο πρωθυπουργό, ο οποίος αναλαμβάνει καθήκοντα εφόσον δεν συγκεντρωθεί απόλυτη πλειοψηφία βουλευτών εναντίον του. Η διαδικασία αυτή, γνωστή ως «αρνητικός κοινοβουλευτισμός», αποτελεί ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του σουηδικού πολιτικού συστήματος και εξηγεί γιατί στη χώρα είναι συχνό το φαινόμενο των κυβερνήσεων συνεργασίας ή μειοψηφίας.
Το Riksdag (Σουηδικό Κοινοβούλιο). Η καρδιά της σουηδικής δημοκρατίας.
Το σουηδικό κοινοβούλιο ονομάζεται Riksdag και αποτελείται από 349 βουλευτές. Οι βουλευτικές εκλογές πραγματοποιούνται κάθε τέσσερα χρόνια, τη δεύτερη Κυριακή του Σεπτεμβρίου. Την ίδια ημέρα επίσης οι πολίτες ψηφίζουν για εκπροσώπους στις περιφερειακές διοικήσεις (Regioner) και στους δήμους (Kommuner), γεγονός που δίνει στις εκλογές ιδιαίτερη σημασία σε όλες τις βαθμίδες της δημόσιας διοίκησης.
Μερικά ιστορικά στοιχεία
Το Riksdag αποτελεί έναν από τους παλαιότερους κοινοβουλευτικούς θεσμούς στην Ευρώπη. Αν γυρίσουμε το χρόνο πίσω βρίσκουμε τις ρίζες του να φτάνουν μέχρι το 1435, όταν πραγματοποιήθηκε η συνέλευση στο Arboga. Η Συνέλευση του Arboga (Arboga möte) πραγματοποιήθηκε το 1435 στην πόλη Arboga και θεωρείται από πολλούς ιστορικούς ως μία από τις πρώτες εθνικές πολιτικές συνελεύσεις στη σουηδική ιστορία.
Την εποχή εκείνη η Σουηδία αποτελούσε μέρος του Kalmar Union, μιας ένωσης μεταξύ Δανίας, Νορβηγίας και Σουηδίας υπό έναν κοινό μονάρχη. Πολλοί Σουηδοί ευγενείς, κληρικοί και τοπικοί ηγέτες ήταν δυσαρεστημένοι με την κυριαρχία του Δανού βασιλιά Eric av Pomerania. Το 1434 ξέσπασε η εξέγερση του Engelbrekt Engelbrektsson (1390-1436) η οποία οδήγησε στη σύγκληση της συνέλευσης. Ο Engelbrektsson θεωρείται ένας από τους πρώτους εθνικούς ήρωες της Σουηδίας. Ήταν ιδιοκτήτης μεταλλείων στην περιοχή Bergslagen και ηγήθηκε της μεγάλης εξέγερσης του 1434 εναντίον της κυριαρχίας της Δανίας και του Kalmar Union.
Η δράση του συνέβαλε στην ενίσχυση της σουηδικής πολιτικής αυτονομίας και οδήγησε στη σύγκληση της ιστορικής Συνέλευσης του Arboga το 1435, όπως αναφέραμε και προηγουμένως. Παρά τη μεγάλη δημοτικότητά του, ο Engelbrekt απέκτησε ισχυρούς πολιτικούς αντιπάλους μέσα στη σουηδική αριστοκρατία, όπως άλλωστε είθισται με τέτοιες χαρισματικές και δυναμικές προσωπικότητες. Το 1436 ένα χρόνο μετά την συνέλευση του Arboga, δολοφονήθηκε σε ένα μικρό νησί στη λίμνη Hjälmaren από τον ευγενή Måns Bengtsson Natt och Dag. Ήταν μόλις περίπου 45 ετών.
Πάμε όμως να γυρίσουμε πίσω στην Συνέλευση του Arboga, στην οποία συμμετείχαν, ευγενείς, εκκλησιαστικοί ηγέτες, εκπρόσωποι πόλεων και τοπικοί αξιωματούχοι. Ήταν μια συνέλευση η οποία αποτέλεσε ένα σημαντικό βήμα προς τη συλλογική λήψη πολιτικών αποφάσεων. Η συνέλευση υποστήριξε τον Engelbrekt ως επικεφαλής της αντίστασης απέναντι στην εξουσία της Δανίας ενώ συζητήθηκαν ζητήματα διοίκησης και φορολογίας της χώρας.
Για πρώτη φορά διαφορετικές κοινωνικές ομάδες συμμετείχαν σε μια διαδικασία που αφορούσε ολόκληρο το σουηδικό βασίλειο και όχι μόνο μια τοπική περιοχή. Η Συνέλευση του Arboga θεωρείται συμβολικά η απαρχή της σουηδικής κοινοβουλευτικής παράδοσης και για αυτό συχνά αναφέρεται ως: «Η πρώτη εθνική πολιτική συνέλευση της Σουηδίας».
Δεν ήταν σημαντική μόνο για τις αποφάσεις που έλαβε, όσο και για το γεγονός πως εκπρόσωποι διαφορετικών κοινωνικών ομάδων συγκεντρώθηκαν για να συζητήσουν τα κοινά ζητήματα του βασιλείου. Αυτός είναι ο λόγος που η χρονολογία 1435 αναφέρεται συχνά ως η αφετηρία της κοινοβουλευτικής ιστορίας της Σουηδίας.
Ίδρυση του Σουηδικού Κοινοβουλίου
Η επίσημη ίδρυση του Riksdag τοποθετείται το 1527, επί βασιλείας του Γουσταύου Α΄ Βάσα (Gustav Vasa), ο οποίος θεωρείται ο ιδρυτής του σύγχρονου σουηδικού κράτους. Εκείνη την εποχή το κοινοβούλιο αποτελούνταν από τέσσερις κοινωνικές τάξεις: την αριστοκρατία, τον κλήρο, τους αστούς και τους αγρότες. Το σύστημα αυτό ήταν γνωστό ως «Riksdag των Τεσσάρων Τάξεων» και παρέμεινε σε ισχύ για περισσότερους από τρεις αιώνες.
Το 1866 πραγματοποιήθηκε μία από τις σημαντικότερες δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις στην ιστορία της Σουηδίας, όταν το παλαιό σύστημα των τάξεων καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από ένα κοινοβούλιο δύο σωμάτων, παρόμοιο με αυτά που λειτουργούσαν σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες της εποχής.
Το 1921 ήταν μια χρονιά με ιστορικό ορόσημο για τη σουηδική δημοκρατία, καθώς διεξήχθησαν οι πρώτες εκλογές με καθολικό δικαίωμα ψήφου για άνδρες και γυναίκες. Για πρώτη φορά οι γυναίκες όχι μόνο ψήφισαν αλλά και εξελέγησαν βουλευτές.
Το 1971 το κοινοβούλιο πήρε τη σημερινή του μορφή, με ένα μόνο νομοθετικό σώμα αποτελούμενο από 350 βουλευτές. Μετά τις εκλογές του 1973 προέκυψε ισοψηφία 175-175 μεταξύ των δύο πολιτικών μπλοκ, γεγονός που δημιούργησε σοβαρά προβλήματα στη λήψη αποφάσεων. Για να αποφευχθεί παρόμοια κατάσταση στο μέλλον, το 1976 ο αριθμός των βουλευτών μειώθηκε σε 349, αριθμός που διατηρείται μέχρι σήμερα. Το κοινοβούλιο ψηφίζει τους νόμους, εγκρίνει τον κρατικό προϋπολογισμό, ελέγχει την κυβέρνηση και αποφασίζει για τα σημαντικότερα ζητήματα που αφορούν τη χώρα.
Και αν θέλεις να επισκεφθείς για μια βόλτα το σουηδικό κοινοβούλιο βρίσκεται στο νησί Helgeandsholmen, στο κέντρο της Στοκχόλμης, ανάμεσα στο Βασιλικό Παλάτι και την περιοχή Norrmalm. Αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά και ιστορικά κτίρια της Σουηδίας και δέχεται κάθε χρόνο χιλιάδες επισκέπτες.
Στο δεύτερο μέρος του αφιερώματός μας για τις Σουηδικές Εκλογές 2026 θα αναλύσουμε τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το σουηδικό εκλογικό σύστημα, τι ακριβώς σημαίνει η αναλογική εκπροσώπηση, πώς κατανέμονται οι 349 έδρες του Riksdag, ποιος είναι ο ρόλος των εξισωτικών εδρών (levelling seats) και γιατί το σουηδικό μοντέλο θεωρείται ένα από τα πιο αντιπροσωπευτικά εκλογικά συστήματα στην Ευρώπη.